MUSİKİ KLAVUZU

Kemal Batanay (1893-1981)

Hattat, Hafız, Aydın Bestekâr

7 Şubat 1893'te İstanbul'un Fatih semtinde doğdu. Kemal Batanay ilk eşi Ayşe Hamide Müveddet Hanım'dan sonra Tamburi Naime Hanım ile evlenmişti. Tamburi Ercüment Batanay ilk hanımından olan oğludur.

Rüştiye (Ortaokul) eğitimi esnasında babasından hafızlığa başladı. Hat eğitimine on dört yaşında iken Muhyiddin Efendi'den başladı. On yedi yaşlarında iken babası musiki üstadı Şeyh Cemal Efendi ile onu tanıştırdı ve talebeliğe kabul ettirdi. Şeyh Cemal Efendi’den musiki meşklerine arkadaşı Sadettin Kaynak'la devam etti.

1913 yılında Galata Mevlevihânesi Serneyzeni Emin Dede'den ve Musiki üstadı birçok sanatkârdan istifade etti. Süleyman Çelebi'nin "Mevlîd-i Nebevî"si onun bestesidir.

1920 de birinci eşi Meveddet Hanım'la evlendi. Recai ve Ercüment Batanay dünyaya geldi. Oğlu Recai sekiz yaşında menenjitten vefat etti. Bu acı durum için Batanay şu beyiti yazdı. (Şefika Ülker, http://www.kocaeliaydinlarocagi.org.tr) 

Sönünce gonçe-i ümid yıkıldı başıma dünya

Meğer dünya yalanmış hep, meğer her şey imiş rüya.

Musiki alanında Kadı Fuat Efendi, Refik Fersan, Ahmet Irsoy, Sadettin Arel, Rauf Yekta Bey, Suphi Ezgi gibi üstatlardan faydalanmıştır. Kemal Batanay'ın emek verip yetiştirdiği sayısız talebeleri arasında Necmi Rıza Ahıskan, Arif Sami Toker, Sadi Hoşses, Mefharet Yıldırım, Ercüment Batanay ve Feriha Tunceli isim yapmış sanatkârlardandır.

 Eserlerinin önemli bölümünü ömrünün son yıllarında besteledi.  Bir bestekâr olarak dini ve dindışı mahiyette hayli eser besteledi. Bunlardan nikriz makamından bir Mevlevi ayini, yine aynı makamdan sözleri Farsça olan Na’t-ı Mevlâna, mevlid, bir ağır semai, yirmi yedi şarkı, beş ilahi, üç peşrev, beş saz semaisi, üç beste, bir yürük semai, bir türküsü biliniyor.

Hattat Hâfız Kemal Batanay 22 Haziran 1981 tarihinde vefat etti. Kabri Feriköy Mezarlığı’nda bulunmaktadır. (Yılmaz Öztuna, Müzik Ansiklopedik Sözlük C: 1 S:145)

Askerlik yıllarındaki bir anısından öğrendiğimize göre Atatürk ile tanışma fırsatı bulmuş. Müttefik kuvvetlerinin Çanakkale’den çekilmelerini müteakip birliğimiz de istirahat için Edirne’ye sevk edilmişti (Ocak 1916). 

Bir Cuma günü erkenden Üç Şerefeli Cami’ye gitti. Müezzinlere Hâfız olduğunu ve Kur’an okumak istediğini söyleyip izin istedi. “Bir subay, hem de hafız” diyerek çok sevindiler.

Cemaat huşu içinde sessizce Hafızı dinliyordu. Cuma saati gelince de, Hicaz makamında müessir bir ezan okudu. Namazdan sonra bir er Hafız’a yaklaşarak:

“Efendim, kumandanım sizi istiyor” deyince, “Eyvah resmî elbise ile okuduğum için usule aykırı bir iş yaptık galiba” diye endişe ve korkuya kapıldı.

Kumandana yaklaştı. Bu Anafartalar’da savaşın akışını değiştiren dahi, efsane kumandan Albay Mustafa Kemal idi.

Daha sonra Atatürk gittiği her Cuma namazına onu götürür olmuş. Atatürk; Musikiyi kimlerden ve hangi eserleri meşk ettiğimi sordu. Sonra Kemal Batanay’a:

“Birkaç eser oku da dinleyelim” dedi. Atatürk’ün isteğini yerine getirmek için Tab’î Mustafa Efendi’nin Bayatî Nakış Ağır Semaîsini okumuş:

Çıkmaz derûn-ü dilden efendim muhabbetin

Kurbânın olduğum bize yok mu mürüvvetin

Sen hangi bağın gülüsün ne gülşenin bülbülüsün

Ey serv-i semen bûy-i resîdem

Mustafa Kemal de hafif bir sesle hatasız, usul vurarak ona eşlik etmiş. Atatürk’ün musiki bilgisi, zevki ve eserlere hâkimiyeti Batanay’da büyük hayranlık bırakmış.

Hazırlayan: Suat Yener

 TRT Repertuarına Kayıtlı Eserleri: