Münir Nurettin Selçuk (1901-1981)

Münir Nurettin Selçuk (1901-1981)

 

Devlet Sanatçısı-Türk Musikisine Frak Giydiren Adam

1901'de İstanbul'un Sarıyer semtinde doğdu. On beş yaşında Darü'l Feyzi Musiki Cemiyeti'ne öğrenci olarak girdi. 1918 yılında Ziraat tahsili yapmak üzere Macaristan’a gitti. 1923 yılında teğmen rütbesiyle Müzika-i Hümayun’ a girdi. Cumhuriyetin ilanından hemen sonra Ankara’ da kurulan Riyaset-i Cumhur İnce Saz Heyeti’ nde de aynı rütbeyle yer aldı. 1998 yılında Kültür Bakanlığı tarafından “Devlet Sanatçısı” unvanı verildi. Münir Nurettin Selçuk, Türk musikisine yenilikler getiren büyük bir üstattır “Müziğimizi ayağa kaldıran, Türk musikisine frak giydiren adam” diye anılır.

 

Kişiliği:                                                                

 

Musiki tarihimize tek başına konser verme geleneğini getiren sanatçı, ilk solo konserini Paris dönüşü, 1930 yılında, şimdiki Dormen Tiyatrosu’nda vererek büyük ilgi ve hayranlık uyandırdı. Ahmet Irsoy ve Yeniköylü Hasan Efendi’den faydalandı.

 

Konserlerde frak giyen ve ayakta şarkı söyleyen, aynı zamanda koro eşliğinde solo okuma geleneğini de başarıyla ilk kez uygulayan sanatçı olmuştur. Daha pek genç yaşında çevresinde müthiş bir hayranlık uyandırdı, giyimine gösterdiği özenle, ciddiyetiyle ve tavizsiz sanat anlayışıyla bir efsane oldu. Batı’dan gelen etkileri (opera, tango, vs.) kendi Türk musikisi okuyuş üslubuna korkmadan dahil eden Münir Nurettin Selçuk, kuşaklar boyu örnek alındı.

 

Münir Nurettin Selçuk, sanatından, kişiliğinden ve disiplinden hiçbir zaman ödün vermedi. Son nefesine kadar belediyeden çöpçü maaşı alıyordu. Çünkü kadro yoktu. Yine de taviz vermedi.

 

Ankara’nın yeni kurulduğu dönemlerde Fahire ve Refik Fersan çifti Samanpazarı’nda ev tutuyorlar. Kısa bir süre sonra Münir Nurettin Selçuk Ankara’ya geliyor ve genç Üstat’ta buraya yerleşiyor. O yıllarda Atatürk, Refik Fersan ve Münir Nurettin’i sık sık Çanakaya Köşkü’ne davet ederdi.

 

İstinye’de Meşk Sohbeti:

 

Münir Nurettin Selçuk gençlik yıllarında bir gün arkadaşlarıyla birlikte İstinye’de bir kahvede oturmaktadır. Üstat sohbet arasında bir şarkı söyler. Yan masalardan birinde oturan yaşlı bir adam yanlarına yaklaşarak: 

“Münir Nurettin misin bre mübarek delikanlı!” der.

 

O yıllarda üstadın sesi radyodan tanınsa da televizyon olmadığından siması pek bilinmemektedir. Münir Bey az sonra bir şarkı daha okur.

Aynı yaşlı adam yerinden kalkar ve bu defa:

“Evlât Münir Nurettin senin yanında halt etmiş” der.

 

 

Tereddüt:

 Üstat, Paris Konseri’nden önce Saray Sineması’nda konser veriyordu. Salon alkıştan adeta yıkılıyordu. Kalabalık içinde üstadın gözleri dayısı ile beraber gelmiş genç kıza takılmıştı.

 

Üstat, Ali Rıfat Bey’in Nihavent makamındaki “Tereddüt” şarkısını okuyordu. Ama aklı ve gözleri hep o genç kızdaydı. Ara veriliyor. Dayısına haber yollayıp yanında oturanlarla kulise davet ediyor. Dayısı, yanındaki genç adam ve o kız geliyor. Genç adam kızı tanıştırıyor:

 

“Kız kardeşim Enise”  diyor.

1928 yılında sahnede başlayan göz göze başlayan beraberlik, Enise Hanım ile evlenmekle son buluyor. Enise Hanım kırk yıllık evliliği boyunca bunlara çok önem göstermişti. Timur, Selim ve Meral adında çocukları oldu.

 

 

Artist Münir Nurettin Selçuk:

 1939 yılında Türkiye Güzeli Ferha Tevfik ve Hazım Körükçü ile birlikte Muhsin Ertuğrul’un yazıp yönettiği “Allahın Cenneti” filminde oynadı.

 

1951 yılında Perihan Altındağ ile başrolünü paylaştığı “Üçüncü Selimin Gözdesi” filminde cariye Mihriban’a aşık olan Sadullah Ağa rolünde oynamıştı. “Lale Devri”, “Çoban Kızı” filmlerinden sonra Nazım Hikmet’in senaryosunu yazdığı “Yavru Kuş” filmi çevrilmeye başlamıştı. Film müziğini Mesut Cemil bestelemişti.

Bu filmde Sözlerini Nazım Hikmet’in yazdığı ve Mesut Cemil’in yaptığı şarkıyı okuyordu.

 

1933 yılında Yedigün Dergisi ile yaptığı söyleşide Yavru Kuş filminde okuduğu şarkıyı hemen ezbere yorumladı: 

“Bu benim şiirlerinden en etkilendiğim şairin güftesidir” demişti. Türkiye’nin en ünlü bestecisi, şairi ve sanatçısını bir araya getiren şarkı olmuştur.

 

Martılar ah eder, çırparlar kanat

Deryalar açılır, açılır kat, kat

Gayrı beklemeye kalmadı takat

Görünsün karşıdan İstanbul şehri

 

Dalgalar yâr beller, kopar kıyamet

Deryayı kan eder, kan eder hasret

Gayri beklemeye kalmadı takat

Görünsün karşıdan İstanbul şehri

Münir Nurettin – Yahya Kemal Ortak Eserleri:

 Biri şiirimiz, diğeri Musikimizin bu iki zirve ismi, aynı tarih ve kültür şuurunun ve İstanbul aşkının ortak paydasında buluşup, güfte-melodi alışverişlerinde bulunurlar. Bu buluşmalar sonrasında, harika bestelerin ortaya çıkması da sürpriz olmaz.

 İşte bu beraberliklerinde birinde Yahya Kemal, Münir Nurettin’nin Nişantaşı’ndaki evine akşam yemeğine gitmiş. İki yakın arkadaş o gece baş başa sohbet etmişler. Aralarındaki samimi havayı bozmamak için yemek servisini Münir bey’in kızı Meral yapmaktadır. Yemeğin sonunda üstat Yahya Kemal’e döner:

“Üstadım, sana bir hediyem var” der. Yahya Kemal:

“Nedir Münir” diye sordu.

 

Münir Bey’e kızı Meral tamburunu getirir. Münir Bey hem tamburu çalar, hem de Yahya Kemal’e Muhayyer makamında bestelediği Rubaisini okur.

 

Çepçevre bahâr içinde bir yer gördük

Ferhat ile Şirin'i beraber gördük

Baktık geceden fecre kadar ellerde

Yıldızlara yükselen kadehler gördük

Eslâf kapıldıkça güzelden güzele

Fer vermiş o neşeyle gazelden gazele

Sönmez seher-i haşre kadar şi'r-i kadîm

Bir meşaledir devredilir elden ele

 

Yahya Kemal’ in gözlerinden yaşlar süzülmektedir. Arkadaşının kolunu sımsıkı tutar: 

“Bana söz ver Münir. Benim şiirlerimi senden başka kimse bestelemeyecek. Buna müsaade etmeyeceksin. Onları ancak sen besteleyebilirsin.”

İstanbul’u her semtiyle bir musiki olarak duyan Yahya Kemal Beyatlı’nın dizeleri, Münir Nurettin Selçuk’un besteleriyle yeniden musikileşmiş ve bu kez de İstanbul onları duyup, dinlemeye başlamıştır. (Suat Yener, Şarkıların gözyaşları S: 117)   

27 Nisan 1981'de evinde vefat etti. Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi. 

Bestelerinde belli bir usulde gelişmişlik görürüz. Hemen hemen tüm usulleri ustalıkla kullanmıştır. Güfteci konusunda her ne kadar Yahya Kemal Beyatlı’nın ağırlıkla olduğunu izlesek te zengin bir güftekâr kitlesini görürüz. Bütün eserlerinde kendine has yapısı ile sanat değeri taşıyan besteler oluşmuştur. TRT kayıtlarına göre 285 eserinin kayıtlı olduğu yarısından fazlasını sanatçıların ve koroların sıkça kullandığı görmek mümkündür. 

Bestelerinde makam zenginliği olsa da Nihavent makamına daha iltimaslı davrandığı görülür. Şarkılarında kendi icra tekniğinin yapısını görmek zor olmaz. Yine eserlerinde müzisyenliğini, kişiliğini ve bestekârlık yapısını karakter olarak bulmak mümkündür.

Hazırlayan: Suat Yener

Münir Nurettin Selçuk Repertuarı 

 Bir nigâhın kalbimi etti esîr-i zülfün âh Bestenigâr Ağır Aksak _  
 Yalandır doğuştan sarhoş olduğum Buselik Düyek Remzi Tevfik Tüzünkan
 ANNEYE NİNNİ (Gümüş saçlarına...) Hicaz Semai Vecdi Bingöl  
 Artık demir almak günü gelmişse zamandan Hicaz Sofyan Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 AZİZ İSTANBUL (Sana dün bir tepeden..) Hicaz Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Bilmem kaç yıl aradım seni bulana kadar Hicaz Semai Ümit Yaşar Oğuzcan
 Ey yârenler bu dünyâda bir gün atlı da yaya da...(UNUTULUR) Hicaz Aksak Niyâzi Damla  
 Gittin de bıraktın beni aylarca kederde  Hicaz Yürük Semai Fâruk Nâfiz Çamlıbel
 Gümüş saçlarına eğip başımı (ANNEYE NİNNİ) Hicaz Semai Vecdi Bingöl  
 Pencereyi kapatıverdim yağmur dışarda kaldı şaşırdı Hicaz Yürük Semai Devlet Çelebi Hanım  
 Sana dün bir tepeden baktım (AZİZ İSTANBUL) Hicaz Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Dumanlı başları göklere ermiş Hüseyni Sofyan Vecdi Bingöl  
 Varalım kûy-i dil-ârâya gönül"Hû" diyerek Hüseyni Aksak Sebkatî (I.Mahmut)  
 Dil uyur mest olarak yârı dil-ârâ söyler Hüzzam Aksak Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Havalandı gönül kuşu Hüzzam Aksak Vecdi Bingöl  
 Sâhilden uzaklaştık elin şimdi elimde Hüzzam Yürük Semai Mûnis Fâik Ozansoy  
 Sen karşıma her özlediğim anda çıkarsın Hüzzam Aksak Bekir Sıtkı Erdoğan  
 Sevdiğim dünyâlar kadar gel dese bir gün gel dese  Hüzzam Aksak Ümit Yaşar Oğuzcan
 Solgun durma isteklen Hüzzam Sofyan Vecdi Bingöl  
 Yine bezm-i çemene lâle-fürûzan geldi Isfahan Aksak Nedîm  
 Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın Kürdîlihicazkâr Düyek Ümit Yaşar Oğuzcan
 Bu yıl da böyle geçti şirin sözlü sevgili  Kürdîlihicazkâr Yürük Semai Mustafa Nâfiz Irmak  
 ENDÜLÜS'TE RAKS (Zil şal ve gül...) Kürdîlihicazkâr Yürük Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Ey nâz ü işve velvele-i şân olan sana Kürdîlihicazkâr Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Rakkas bu hâlet senin oynunda mıdır Kürdîlihicazkâr Aksak Nedîm  
 Sevgi dillerde yara gözümüzde rüyâdır Kürdîlihicazkâr Yürük Semai Mustafa Nâfiz Irmak  
 Zil şal ve gül bu bahçede raksın bütün hızı (ENDÜLÜS'TE RAKS) Kürdîlihicazkâr Yürük Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Âşıka Bağdad sorulmaz ufukları aşar gider Mahur Semai Vecdi Bingöl  
 Bir gülşene vardık ki uzak mihr ile meh'den Mahur Curcuna Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Gördüm ol meh dûşuna bir şal atıp lâhurdan Mahur Müsemmen Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Ne doğan güne hükmüm geçer ne hâlden anlayan bulunur Mahur Sofyan Câhit Sıtkı Tarancı  
 Otomobil uçar gider gönlüm gibi geçer gider Mahur Nim Sofyan Vecdi Bingöl  
 Sâkî getir getir yine dünki şerâbımı Mahur Müsemmen Sultan II.Mahmut (Adlî)
 Vur pençe-i Alî'deki şemşîr aşkına Mahur Nim Hafif Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Zannetme ki ne güldür ne de lâle Mahur Aksak Ahmet Hâşim Bey  
 Bir safa bahş edelim gel bu dil-i na-şâde Muhayyer Aksak-Y.Semai Nedîm  
 Çepçevre bahar içinde bir yer gördük  Muhayyer Düyek Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Ne olmuş ansızın Cem meclisinde Müstear Düyek Mûnis Fâik Ozansoy  
 Bahçemde açılmaz seni görmezse çiçekler Nihavent Semai Fâruk Nâfiz Çamlıbel
 Bilmem bu gönülle ben nasıl yaşayacağım Nihavent Aksak Necdet Atılgan  
 Biraz kül biraz duman o benim işte Nihavent Aksak Ümit Yaşar Oğuzcan
 Gezerken yağmurda rüzgârda karda Nihavent Sofyan Mûnis Fâik Ozansoy  
 Gün doğarken yıldızlar söner de belli olmaz Nihavent Düyek Hayri Mumcu  
 Hatırla mâzî-i mes'udu sen de ben gibi yan Nihavent Düyek _  
 İstinye körfezinde bu akşam garipliği...(İSTİNYE) Nihavent Sofyan Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 KALAMIŞ (Yok başka yerin ..) Nihavent Aksak Behçet Kemâl Çağlar  
 Kandilli yüzerken uykularda Nihavent Sofyan Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Kuşadası'nda anılar vardır Nihavent Düyek Bekir Sıtkı Erdoğan  
 Ruhsârına aybetme nigâh ettiğimi  Nihavent Yürük Semai Fuzûlî  
 Sensiz ey şûh gözlerim âvâre kalbim ağlıyor Nihavent Semai _  
 Uçsuz bucaksız engine Nihavent Curcuna Şahap Gürsel  
 Yâr senden kalınca ayrı (HASRET) Nihavent Devr-i Hindi Niyâzi Damla  
 Yok başka yerin lûtfu ne yazdan ne de kıştan (KALAMIŞ) Nihavent Aksak Behçet Kemâl Çağlar  
 Bir söz dedi cânân ki kerâmet var içinde Nişâburek Türk Aksağı Nedîm  
 Biz şi'ri böyle söyledik Rast Nim Hafif Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Erdi bahar sardı yine neş'e cihânı Rast Yürük Semai Vecdi Bingöl  
 Evvel Allah âdını yâd edelim Rast Düyek _  
 Gül yüzünde göreli zülf-i semen-sây gönül Rast Devr-i Hindi Ahmet Paşa  
 Hâfız'ın kabri olan bahçede bir gül varmış (RİNDLERİN ÖLÜMÜ) Rast Sengin Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Hayat mısın ölüm müsün nesin Rast Düyek Ümit Yaşar Oğuzcan
 Hülyâma doğan son güneşim son hevesimdi Rast Yürük Semai Mustafa Nâfiz Irmak  
 Mehpâreler elinde kalmış şikeste gönlüm  Rast Lenk Fahte Mustafa Nâfiz Irmak  
 Milletim aç bağrını sevinçle aç ta ısın Rast Nim Sofyan Behçet Kemâl Çağlar  
 Nice bir eşk-i firakınla pür olsun gözümüz Rast Aksak Münif Paşa  
 RİNDLERİN ÖLÜMÜ (Hafızın kabri olan..) Rast Sengin Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Sâkî parıldasın şefâk-ı meyle câmımız Rast Aksak Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Sevdâ ile dillendi bu son şarkı sesinle  Rast Sengin Semai Mustafa Nâfiz Irmak  
 Yok gayri bizlere uyku dinek vay Rast Sofyan-Cur.-Serb. Behçet Kemâl Çağlar  
 Git ey akan gözyaşım git o cânânıma söyle Sabâ Sofyan Mevlânâ Celâleddi-i Rûmî
 Sabâ eser gûsun-i ter ki mürg-i aşka lânedir Sabâ Semai Tevfik Fikret  
 Bülbül ahengini gül rengini hep senden alır Segâh Yürük Semai Faruk Nafiz Çamlıbel
 Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç (RİNDLERİN AKŞAMI) Segâh Düyek Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 RİNDLERİN AKŞAMI (Dönülmez akşamın ufkundayız) Segâh Düyek Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Ay gökte hayâle hisse kaynak Sultânî Yegâh Çifte Sofyan Refik Ahmet Sevengil
 Benden ayrı düştün artık bir teselli bulamazsın Sultânî Yegâh Yürük Semai Nezahat Kuntar  
 Bu hülyâlar diyârında gizli bir zevk düğünü var Sultânî Yegâh Düyek Mustafa Nâfiz Irmak  
 Hayat gençlik boyunca bir aşkın rüyâsıdır Sultânî Yegâh Düyek Mustafa Nâfiz Irmak  
 Saçının telleri göğsünde perîşân yaraşır Sultânî Yegâh Aksak Fâruk Nâfiz Çamlıbel
 Sen şarkı söylediğin zaman mevsimler değişir gibi kımıldardı içim Sultânî Yegâh Nim Sofyan İsmet Bozdağ  
 Durmadan aylar geçer yıllar geçer gelmez sesin Sûznâk Devr-i Hindi Fâzıl Ahmet Aykaç  
 Aheste çek kürekleri mehtâb uyanmasın Uşşak . Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Bir beklediğim var bitmez gecenin bittiği yerde Uşşak Yürük Semai Şahap Gürsel  
 Bir merhaleden güneşle dünyâ görünür Uşşak Sengin Semai Yahyâ Kemâl Beyatlı  
 Gurbet âdemden kara (YOLCU İLE ARABACI ) Uşşak Sofyan Fâruk Nâfiz Çamlıbel
 Ney'le konuştum dedim bana derdini söyle Uşşak Düyek Mevlânâ Celâleddi-i Rûmî
 Söyle sevgili sevgili söyle Uşşak Nim Sofyan-Düy. Vecdi Bingöl